Đo hướng bằng điện thoại: sai số ở đâu và cách giảm
Phần lớn người tra hướng hôm nay dùng ứng dụng la bàn trên điện thoại. Nó tiện, luôn có sẵn, và với nhiều mục đích thì đủ dùng. Nhưng nó có mấy nguồn sai số rất cụ thể, và biết chúng thì bạn đo chính xác hơn hẳn mà không cần mua gì.
La bàn điện thoại hoạt động thế nào
Điện thoại có một cảm biến đo từ trường. Ứng dụng đọc cảm biến đó để suy ra hướng bắc từ, rồi tính ra hướng bạn đang quay mặt.
Hai hệ quả rút ra ngay:
Bất cứ thứ gì tạo từ trường đều làm lệch — và trong nhà thì có rất nhiều thứ như vậy.
Cảm biến cần được hiệu chỉnh để đọc đúng, và nó trôi dần theo thời gian.
Nguồn sai số thứ nhất: nam châm ở ngay trên điện thoại
Đây là nguyên nhân bị bỏ qua nhiều nhất, và cũng dễ sửa nhất.
Rất nhiều ốp lưng, giá đỡ, ví gắn sau máy và bộ sạc không dây có nam châm bên trong. Nam châm nằm cách cảm biến vài centimet thì ảnh hưởng của nó lớn hơn hẳn từ trường Trái Đất — và kết quả có thể sai rất nhiều mà trông vẫn bình thường.
Cách kiểm đơn giản: tháo ốp ra, đo lại, rồi so hai số. Nếu lệch thì bạn đã tìm ra nguyên nhân. Từ đó về sau, mỗi lần đo hướng thì tháo ốp.
Cùng nhóm này: tai nghe không dây trong túi, thẻ từ, loa nhỏ, và bất cứ thứ gì hút được vào tủ lạnh.
Nguồn sai số thứ hai: kim loại và điện quanh chỗ đứng
Trong nhà, mấy thứ sau đều làm lệch kim: khung cửa sắt, cửa cuốn, cột thép, tủ lạnh, máy giặt, bếp từ, dàn nóng điều hoà, dây điện lớn, cốt thép trong sàn và tường bê tông.
Điều đáng nhớ: sàn bê tông có cốt thép cũng làm lệch, nên đứng giữa phòng trên tầng cao chưa chắc đã "sạch" từ trường như bạn tưởng.
Cách giảm: đo ở nhiều vị trí cách nhau vài bước, và đo thêm một lần ngoài sân hoặc trước nhà ở chỗ trống. Nếu các số gần nhau thì tin được; nếu chúng lệch nhau nhiều thì bạn đang ở vùng nhiễu.
Với người muốn đo hướng nhà, cách thường dùng là đứng ngoài, cách mặt nhà vài mét, quay mặt vuông góc với mặt nhà — vừa xa kim loại hơn vừa dễ giữ đúng phương.
Nguồn sai số thứ ba: chưa hiệu chỉnh
Ứng dụng la bàn thường có cách hiệu chỉnh — nhiều máy yêu cầu bạn xoay điện thoại theo hình số tám vài lần. Nếu ứng dụng nhắc, hãy làm; nếu không nhắc mà số nhảy loạn, thử làm thủ công.
Dấu hiệu cần hiệu chỉnh: kim quay chậm hoặc giật; hai lần đo liên tiếp ở cùng chỗ cho hai số cách nhau nhiều; hoặc quay người một vòng rồi về chỗ cũ mà số không về như cũ.
Phép thử tốt nhất: quay tròn một vòng đầy rồi dừng đúng vị trí ban đầu. Số phải quay trở lại gần đúng con số ban đầu. Nếu không thì đừng tin kết quả.
Nguồn sai số thứ tư: bắc từ hay bắc thật
Hai thứ này không trùng nhau, và độ lệch giữa chúng khác nhau tuỳ vị trí địa lý và thay đổi chậm theo thời gian.
Nhiều ứng dụng cho phép chọn hiển thị theo bắc từ hoặc bắc thật, và mặc định thì mỗi ứng dụng một khác. Hai người dùng hai ứng dụng có thể ra hai số chỉ vì cài đặt này.
Với việc tra bảng, điều quan trọng không phải chọn cái nào mà là biết mình đang dùng cái nào và ghi lại. Khi so kết quả với người khác, đây là câu hỏi đầu tiên nên hỏi.
Cách cầm máy khi đo
Mấy điều làm số ổn định hơn rõ rệt:
- Cầm máy nằm ngang, song song mặt đất, không nghiêng. Nghiêng làm sai số tăng.
- Giữ máy cách xa người một chút — khoá thắt lưng, đồng hồ, trang sức kim loại đều ở ngay đó.
- Đứng yên vài giây cho số ổn định rồi mới đọc.
- Đo ba lần, mỗi lần bước đi vài bước rồi quay lại, và so ba số.
Nếu ba số chênh nhau trong khoảng nhỏ thì lấy số giữa. Nếu chênh nhiều thì đổi chỗ đứng.
Khi nào nên dùng la bàn thật
La bàn cơ không cần pin, không cần hiệu chỉnh phần mềm, và không bị ảnh hưởng bởi ốp nam châm. Nhưng nó vẫn bị ảnh hưởng bởi kim loại quanh chỗ đứng — nên nó không giải quyết được nguồn sai số thứ hai.
Đáng dùng khi: bạn đo thường xuyên; kết quả quan trọng với một quyết định lớn; hoặc điện thoại của bạn cho số không ổn định dù đã hiệu chỉnh.
Với người làm nghề thì có la kinh chuyên dụng, và cách đọc mặt la kinh là một chủ đề riêng.
Ghi lại kết quả
Đo xong thì ghi bốn thứ: số đo, đo ở đâu (trong nhà hay ngoài sân, chỗ nào), dùng bắc từ hay bắc thật, và ngày đo.
Bốn dòng này giải quyết được phần lớn tranh cãi về sau. Khi ai đó đưa ra một con số khác, bạn đối chiếu được ngay lệch ở khâu nào thay vì tranh luận chung chung.
Đặt kết quả vào đúng chỗ
Con số hướng là đầu vào cho các bảng tra, và các bảng ấy vốn không thống nhất với nhau — nên độ chính xác của phép đo chỉ có ích tới một mức nào đó. Đo lệch vài độ thường không đổi kết luận; đo lệch hàng chục độ vì quên tháo ốp thì đổi.
Và giữ thứ tự thực tế: nắng, gió, ồn, ngập và đường đi lại là những thứ bạn kiểm chứng được bằng cách tới tận nơi vào các giờ khác nhau. Con số hướng nên đứng sau chúng, không đứng trước.
Tóm lại
Bốn nguồn sai số: nam châm trong ốp lưng và phụ kiện — tháo ốp ra đo lại để kiểm; kim loại và điện quanh chỗ đứng, kể cả cốt thép trong sàn; chưa hiệu chỉnh cảm biến; và cài đặt bắc từ hay bắc thật.
Cầm máy nằm ngang, xa người, đứng yên vài giây, đo ba lần ở ba chỗ. Phép thử nhanh là quay một vòng đầy rồi dừng đúng chỗ cũ, số phải về gần như ban đầu. Và ghi lại số đo kèm chỗ đo, chế độ bắc, ngày đo.