Màu đồ đổi theo thời gian: bảng tra màu nói về ngày đầu tiên
Tra ra bảng màu hợp mệnh, chọn được màu, mua đồ theo đúng màu đó. Ba năm sau nhìn lại: cái ghế bọc vải đã bạc đi một tông, tấm gỗ đã sẫm hơn hẳn, món đồ đồng đã ngả sang màu khác.
Câu hỏi ít ai đặt ra: bảng tra đang nói về màu ngày mua, hay màu mình sống cùng suốt những năm sau đó?
Bảng cho một cái tên, đồ vật thì có một quãng đời
Mọi bảng tra màu đều làm việc với tên màu: đỏ, vàng, xanh, trắng, đen và các sắc quanh đó. Tên màu thì đứng yên.
Đồ vật thì không. Một món đồ bắt đầu ở một màu rồi đi dần sang màu khác, và với nhiều chất liệu thì quãng đường ấy không ngắn chút nào.
Đây không phải lỗi của bảng — bảng vốn không được dựng ra để nói về chuyện này. Nhưng người dùng bảng thì nên biết, vì nó đổi cách chọn.
Bốn kiểu đổi màu
Bạc đi vì nắng. Vải, giấy, sơn, nhựa. Chỗ hứng nắng bạc trước, nên nhiều khi một món còn đổi màu không đều — phần khuất giữ màu cũ, phần lộ ra thì nhạt.
Ố đi vì ẩm và khói. Tường, trần, vải, giấy. Khói hương, khói bếp và độ ẩm cao đều để lại một lớp ám vàng dần theo năm tháng.
Sẫm lại vì dầu và tay người. Gỗ và mây tre là rõ nhất. Chỗ tay hay chạm — tay vịn, tay ghế, mép bàn — sẫm trước phần còn lại, và đó thường được coi là đẹp.
Xỉn hoặc đổi sắc vì phản ứng bề mặt. Đồng, bạc, thép, các lớp mạ. Nhóm này đổi rõ nhất và cũng nhanh nhất trong khí hậu ẩm.
Ba kiểu đầu đi theo một chiều: gần như mọi thứ đều nhạt đi hoặc ngả vàng. Kiểu thứ tư thì tuỳ kim loại, có thứ sẫm lại, có thứ ngả xanh.
Hệ quả: chọn cho ngày mua, sống với màu năm thứ ba
Nếu bạn chọn một món đúng theo bảng, thì sự đúng đó chính xác nhất vào ngày mang về nhà. Từ đó trở đi nó trôi dần.
Điều này quan trọng tới mức nào thì tuỳ bạn coi bảng màu là gì. Nếu bảng là một gợi ý để thu hẹp lựa chọn thì chuyện trôi màu không thành vấn đề — bạn đã dùng xong công dụng của nó ngay lúc mua.
Còn nếu bạn coi màu là thứ phải giữ đúng liên tục, thì phải đối diện với một sự thật: không giữ được, trừ khi thay đồ định kỳ. Và đó là một cái giá rất lớn cho một mức chính xác mà không ai kiểm được.
Món nào đổi nhiều, món nào gần như không
Biết điều này thì chọn dễ hơn nhiều:
Đổi nhiều: vải bọc và rèm, giấy dán tường, sơn ở mảng hứng nắng, gỗ không phủ, đồ mạ, đồ có lớp nhũ.
Đổi ít: gạch men, đá tự nhiên, sứ tráng men, thuỷ tinh, và nhựa chất lượng tốt có chống tia cực tím.
Nên nếu bạn thật sự muốn giữ đúng một màu qua nhiều năm, hãy đặt nó vào những thứ bền màu — một mảng gạch, một món đá, một cái bình sứ — thay vì vào rèm hay vải bọc ghế.
Ngược lại, những thứ vốn sẽ đổi thì nên chọn theo cái bạn nhìn thấy dễ chịu, vì chúng sẽ đổi bất kể bạn chọn thế nào.
Khi món đã ngả sang một màu khác
Câu hỏi hay gặp: món gỗ vàng nay đã sẫm gần sang nâu đỏ — nó còn thuộc nhóm màu cũ không, và có cần thay không?
Ba cách nghĩ, và cách nào cũng có người dùng:
Tính theo màu gốc. Món đó vốn là gỗ màu vàng, nên vẫn tính là vàng. Đây là cách phổ biến nhất và cũng nhẹ nhàng nhất.
Tính theo màu hiện tại. Nhất quán về logic, nhưng kéo theo việc phải xem lại mọi thứ trong nhà theo chu kỳ.
Không tính nữa. Món đồ đã ở trong nhà nhiều năm, bạn quen nó, và nó đã thành một phần của căn nhà chứ không còn là một ô trong bảng.
Điều đáng nói: không có căn cứ nào để nói cách nào đúng, vì bảng gốc không bàn tới tình huống này. Nên đây là lựa chọn của bạn, và lựa chọn nhẹ đầu thường là lựa chọn tốt.
Ghi lại màu lúc mới
Một việc nhỏ có ích cho cả chuyện tra cứu lẫn chuyện thực tế: khi mua một món có màu đáng kể, chụp một tấm ảnh dưới ánh sáng tự nhiên và ghi lại mã màu nếu có.
Về sau nó giúp hai việc. Một, khi cần mua thêm hoặc thay một phần thì có cái để đối chiếu — thay một tấm rèm cho khớp bộ cũ là chuyện rất khó nếu chỉ dựa vào trí nhớ. Hai, nó cho bạn thấy món đồ đã đi được bao xa, và đó là thông tin thật về chính căn nhà mình.
Ánh sáng trong nhà cũng làm màu “đổi”
Một kiểu đổi màu nữa, và kiểu này không phải do món đồ hỏng đi chút nào.
Cùng một món, đặt dưới đèn ấm ngả vàng và đặt dưới đèn trắng lạnh, mắt đọc ra hai màu khác nhau. Với những màu nằm giữa hai nhóm trong bảng — xanh ngả lam, vàng ngả nâu — thì chênh lệch này đủ để đổi hẳn cách phân loại.
Nên khi chọn đồ theo màu, xem nó dưới đúng thứ ánh sáng mà nó sẽ sống cùng. Món mua ở tiệm sáng trưng mang về phòng đèn vàng có thể khiến bạn ngạc nhiên, và đó là chuyện xảy ra thường xuyên hơn người ta nghĩ.
Khi bảng và mắt nói khác nhau
Có lúc bạn tra ra một nhóm màu nhưng nhìn mãi vẫn không thấy ưa, hoặc màu đó không hợp với những thứ đã có trong nhà.
Cách gỡ thực tế: giữ nhóm màu theo bảng ở những mảng nhỏ — một cái gối, một món để bàn, một khung ảnh — còn mảng lớn thì để cho thứ bạn sống chung được lâu.
Cách này giải quyết được cả hai phía mà không phải hy sinh bên nào. Và nó còn một cái lợi thật: mảng nhỏ thì thay dễ, nên khi món bạc màu sau vài năm, thay nó không phải là một quyết định lớn.
Ba điều gọn lại
Một, bảng tra làm việc với tên màu vốn đứng yên, còn đồ vật thì có một quãng đời — nên sự khớp bảng chính xác nhất vào đúng ngày mua.
Hai, muốn giữ một màu qua nhiều năm thì đặt nó vào thứ bền màu như gạch, đá, sứ, thuỷ tinh — đừng đặt vào rèm, vải bọc hay đồ mạ.
Ba, khi món đã ngả sang màu khác thì không có căn cứ nào nói cách tính nào đúng, vì bảng gốc không bàn tới chuyện này. Chọn cách nhẹ đầu nhất.