Tra vật phẩm cho trẻ nhỏ: kết quả dùng được tới đâu, và chỗ nên dừng
Một trong những lượt tra phổ biến nhất trên các công cụ vật phẩm hợp tuổi là tra cho trẻ nhỏ. Cha mẹ nhập năm sinh của con, bấm xem, rồi nhận về một danh sách món đồ kèm mấy dòng nhận xét về tính cách và đường đời.
Bài này nói về chỗ mà kết quả đó dùng được, và chỗ mà nó nên dừng lại — vì đây là trường hợp duy nhất trong mọi lượt tra cứu mà người bị tra không có tiếng nói nào.
Công cụ đang tính gì khi bạn nhập năm sinh của con
Về mặt kỹ thuật, nó không làm gì khác so với khi bạn nhập năm sinh của chính mình: quy năm dương sang can chi, suy ra hành, rồi đối chiếu với một bảng để ra nhóm chất liệu và màu.
Nghĩa là kết quả không biết đang nói về một đứa trẻ hay một người lớn. Nó chỉ biết một con số năm. Mọi câu chữ về tính cách trong kết quả đều suy ra từ con số đó chứ không từ đứa trẻ cụ thể nào.
Hiểu đúng chỗ này giải thích luôn vì sao hai đứa trẻ sinh cùng năm, tính nết trái ngược nhau, vẫn ra cùng một kết quả.
Phần dùng được: chọn một món đồ
Nếu việc bạn đang làm là chọn một món quà — cho con, cho cháu, cho con của bạn mình — thì kết quả tra cứu làm được đúng việc của nó: thu hẹp lựa chọn.
Trong hàng trăm món trên quầy, có một gợi ý về nhóm chất liệu và nhóm màu là có một chỗ để bắt đầu. Đó là giá trị thật, và nó không phụ thuộc vào việc bạn tin bảng đó tới đâu.
Nhưng với trẻ nhỏ, danh sách tra ra mới chỉ là bước một. Bước hai quan trọng hơn nhiều và không công cụ nào làm thay được: lọc theo an toàn và theo tuổi.
Bước lọc mà công cụ không làm
Công cụ không biết tuổi của trẻ, không biết trẻ đã hết giai đoạn cho mọi thứ vào miệng chưa, không biết trẻ có hay giật kéo đồ trên cổ không.
Mấy điểm phải tự lọc, xếp theo mức nghiêm trọng:
- Chi tiết nhỏ rời ra được — hạt, chốt, đá gắn, phần dán. Với trẻ còn nhỏ thì đây là nhóm loại thẳng, không cần cân nhắc.
- Dây đeo quanh cổ. Dây và cổ trẻ nhỏ là chuyện an toàn, không phải chuyện thẩm mỹ. Nếu chưa rõ thế nào là an toàn cho độ tuổi của con, hỏi bác sĩ nhi hoặc người có chuyên môn y tế.
- Vật liệu chưa rõ nguồn — hàng mạ, hàng nhuộm, hàng không rõ là gì. Trẻ ngậm, mút, cắn nhiều hơn người lớn tưởng.
- Cạnh sắc, mũi nhọn, món nặng đặt trên cao.
Thứ tự đúng là: tra ra danh sách trước, rồi gạch khỏi danh sách những món không qua được bước này. Không phải ngược lại — không phải cố tìm cách cho một món “hợp tuổi” trở nên an toàn.
Phần nên dừng: mấy dòng về tính cách
Đây là chỗ cần nói thẳng nhất.
Nhiều công cụ trả kèm một đoạn mô tả tính cách: trẻ tuổi này thông minh nhưng nóng nảy, trẻ tuổi kia hiền lành nhưng thiếu quyết đoán. Đọc cho vui thì không sao. Vấn đề bắt đầu khi đoạn đó được mang ra dùng như một nhận định về đứa trẻ đang lớn trong nhà.
Lý do rất đời thường, không cần viện tới lý lẽ gì cao xa: trẻ con nghe được, và trẻ con tin những gì người lớn nói về mình. Một đứa bé được nghe đi nghe lại rằng nó vốn nhút nhát sẽ dần cư xử như đứa bé nhút nhát — không phải vì bảng tra đúng, mà vì nó đã được dán nhãn.
Cũng chính vì vậy mà không nên đem kết quả ra so sánh giữa các con trong nhà. Đứa này tuổi tốt hơn đứa kia là một câu mà trẻ nhớ rất lâu.
Khi kết quả nói điều khiến bạn lo
Có lúc kết quả tra ra kèm những chữ nặng nề: tuổi khó nuôi, năm hạn, khắc với cha hoặc mẹ. Với cha mẹ đang thương con thì mấy chữ đó bám rất dai.
Ba điều đáng nhớ lúc đó:
Công cụ không biết gì về đứa trẻ của bạn ngoài con số năm sinh — nó không thể biết điều gì khiến bạn lo.
Mỗi nguồn tra một kiểu. Tra ở chỗ khác rất có thể ra chữ khác hẳn, và điều đó cho thấy đây là quy ước của từng bảng chứ không phải một sự thật cố định.
Và quan trọng nhất: nếu điều bạn lo là chuyện sức khoẻ hoặc phát triển của con, chỗ để hỏi là bác sĩ nhi, không phải một bảng tra. Một lượt tra cứu không bao giờ nên trở thành lý do trì hoãn việc đưa con đi khám.
Nói với con thế nào về món đồ
Nếu đã chọn được một món và muốn con hiểu vì sao mình tặng, có hai cách nói và chúng khác nhau khá nhiều.
Cách thứ nhất đặt món đồ lên trước: đeo cái này vào thì con sẽ học giỏi hơn. Câu này tạo ra một lời hứa mà món đồ không giữ được, và khi con không thấy gì khác đi thì hoặc nó thất vọng, hoặc nó tự nghĩ mình đã làm sai ở đâu đó.
Cách thứ hai đặt con lên trước: bố mẹ thấy cái này đẹp và nghĩ tới con nên mua tặng. Gọn, thật, và không đặt lên vai đứa trẻ một nhiệm vụ nào.
Trẻ lớn hơn có thể hỏi thẳng là cái này có tác dụng gì. Trả lời đúng mức mình biết vẫn là cách tốt nhất — kể cả câu “nhiều người tin như vậy, bố mẹ cũng không chắc” cũng là một câu trả lời tử tế và dạy con cách nghĩ.
Tra lại khi con lớn hơn
Nhiều người tra lại sau vài năm và ngạc nhiên vì ra kết quả khác. Chuyện này bình thường: công cụ có thể đã đổi bảng, đổi cách tính, hoặc bạn nhập khác lần trước.
Điều đáng làm không phải là đi tìm bảng nào đúng, mà là lưu lại lần tra đầu — ghi rõ tra ở đâu, ngày nào, nhập những gì, ra kết quả gì. Sau này đối chiếu mới có cái để đối chiếu.
Và khi con đã đủ lớn để có ý kiến riêng, nên hỏi ý con về món đồ định mua. Một đứa trẻ mười hai tuổi hoàn toàn nói được nó thích đeo hay không thích đeo, và ý kiến đó đáng cân hơn mọi bảng tra.
Ba điều gọn lại
Một, công cụ chỉ biết con số năm sinh chứ không biết đó là một đứa trẻ — nên mọi bước lọc theo tuổi và theo an toàn là việc của người lớn, làm sau khi có danh sách chứ không phải ngược lại.
Hai, mấy dòng mô tả tính cách nên dừng ở chỗ đọc cho biết. Trẻ con nghe được và tin những gì người lớn nói về mình, nên đừng dán nhãn và đừng đem so giữa các con.
Ba, chuyện sức khoẻ và phát triển của con thì hỏi bác sĩ nhi. Một lượt tra cứu không bao giờ nên là lý do trì hoãn việc đưa con đi khám.