Dữ liệu bạn gõ vào công cụ tra cứu: nhìn lại phần riêng tư
Dùng một công cụ tra cứu, bạn gõ vào đó ngày sinh, giờ sinh, số điện thoại, đôi khi cả họ tên và địa chỉ. Đó là những thông tin dùng để mở tài khoản ngân hàng và để xác minh danh tính.
Bài này nói về phần ít ai nghĩ tới khi tra cứu: dữ liệu bạn nhập vào đi đâu, và làm gì để đỡ rủi ro.
Vì sao nhóm thông tin này đáng để ý
Không phải vì công cụ tra cứu nguy hiểm, mà vì chính những trường thông tin đó là thứ được dùng để xác minh bạn ở nơi khác.
Ngày sinh, số điện thoại, họ tên đầy đủ — đây là bộ ba mà nhiều dịch vụ dùng để hỏi khi bạn gọi tổng đài hoặc quên mật khẩu. Gom đủ bộ đó thì người khác có thể mạo danh bạn ở một vài chỗ.
Thêm nữa, nhiều người tra hộ cả nhà — nghĩa là một lần nhập có thể là thông tin của mấy người, trong đó có trẻ nhỏ và người lớn tuổi, những người không tự bảo vệ được phần này.
Điều này không có nghĩa là đừng tra. Chỉ là nên biết mình đang đưa gì cho ai, y như khi điền một tờ khai.
Nhìn một trang tra cứu: mấy chỗ nên xem
Trước khi gõ thông tin vào, liếc qua mấy thứ này.
Trang có phải của một nơi có danh tính rõ không. Có trang giới thiệu, có thông tin liên hệ, có tên đơn vị — hay chỉ là một trang trơ trọi không ai chịu trách nhiệm.
Có yêu cầu đăng ký tài khoản để xem kết quả không. Nếu có thì bạn đang đánh đổi thêm một địa chỉ email hoặc số điện thoại. Cân xem kết quả có đáng không.
Trang có xin những thứ không cần cho phép tính không. Một công cụ xem ngày không cần số căn cước, không cần địa chỉ nhà, không cần ảnh. Xin thừa là dấu hiệu.
Có nút chia sẻ kết quả kèm thông tin cá nhân không. Nhiều công cụ tạo một đường dẫn chứa nguyên tên và ngày sinh — bấm chia sẻ là bạn phát tán nó ra chỗ mình không kiểm soát.
Và nhìn thanh địa chỉ xem có đúng tên miền mình định vào không. Trang giả mạo tên miền gần giống là chuyện có thật, nhất là với những công cụ phổ biến.
Nhập ít nhất có thể
Nguyên tắc gọn: công cụ cần gì thì cho nấy, không cho thêm.
Phần lớn phép tra chỉ cần ngày tháng năm sinh, có khi thêm giờ. Không cần tên thật — nếu ô tên là bắt buộc thì gõ một tên gọi bất kỳ, kết quả không đổi.
Không nhập số căn cước, số tài khoản, địa chỉ nhà vào một công cụ xem ngày hay xem tuổi. Không có phép tính nào trong lĩnh vực này cần tới chúng.
Với công cụ tra số điện thoại thì cân nhắc thêm: bạn đang gõ chính số của mình vào một nơi không quen. Nếu chỉ để xem cho vui thì đổi vài chữ số cuối cũng đủ hiểu cách nó tính.
Và nếu công cụ đòi đăng nhập bằng tài khoản mạng xã hội thì cân kỹ — cách đó thường kèm quyền đọc thông tin hồ sơ của bạn.
Tra hộ người khác
Chỗ dễ vô ý nhất, vì lúc đó bạn không phải người chịu rủi ro.
Thông tin của người khác thì nên hỏi trước khi nhập, kể cả người trong nhà. Nhiều người không thoải mái khi biết ngày sinh của mình được gõ vào một trang lạ, và họ có quyền đó.
Với trẻ nhỏ thì cẩn thận hơn — thông tin của trẻ đi theo chúng cả đời, và chúng chưa có tiếng nói trong chuyện này.
Khi gửi lại kết quả, gửi phần luận chứ đừng gửi cả đường dẫn có chứa thông tin. Đường dẫn đó có thể bị chuyển tiếp đi xa hơn bạn nghĩ.
Và đừng đăng kết quả kèm ngày sinh của người khác lên nhóm chat đông người hay lên mạng xã hội — chuyện này xảy ra rất thường mà ít ai thấy có vấn đề.
Sau khi tra: mấy việc nhỏ
Làm trong một phút.
Nếu đã tạo tài khoản chỉ để xem một kết quả, cân nhắc xoá tài khoản đó khi không dùng nữa. Nhiều nơi có mục xoá trong phần cài đặt.
Nếu bắt đầu nhận tin nhắn hoặc cuộc gọi lạ sau khi nhập số điện thoại ở đâu đó, thì đó là thông tin — lần sau đừng nhập số thật vào loại trang tương tự.
Đừng dùng lại mật khẩu quan trọng cho tài khoản đăng ký ở những trang nhỏ. Đây là nguyên tắc chung nhưng rất hay bị bỏ qua với những trang mình cho là vô hại.
Và nhớ rằng số điện thoại của bạn thường là chìa khoá khôi phục cho nhiều tài khoản khác — nên nó xứng đáng được giữ kỹ hơn phần lớn thông tin khác.
Tự tra mà không cần đưa dữ liệu đi
Có cách làm gọn hơn cho người dùng thường xuyên.
Với những phép tra bạn dùng đi dùng lại, ghi kết quả ra một tờ giấy hoặc một ghi chú riêng — tuổi, mệnh, các con số cố định của mình. Chúng không đổi, nên tra một lần là đủ cho nhiều năm.
Cách này vừa nhanh hơn vừa không phải nhập lại thông tin mỗi lần. Và khi ai đó trong nhà hỏi thì bạn có sẵn để trả lời.
Với phần lịch và ngày tháng thì một cuốn lịch giấy hoặc một ứng dụng lịch cài sẵn cũng làm được phần lớn việc, không cần gõ gì lên mạng.
Còn với phép tra phức tạp mà bạn chỉ cần một lần trong đời — chẳng hạn khi làm một việc lớn — thì hỏi người có nghề đôi khi vừa chính xác hơn vừa gọn hơn.
Ba điều gọn lại
Một, những trường bạn gõ vào công cụ tra cứu chính là bộ thông tin nhiều nơi dùng để xác minh danh tính — nên biết mình đang đưa gì cho ai.
Hai, nhập ít nhất có thể: không cần tên thật, và không có phép tra nào cần số căn cước hay địa chỉ nhà.
Ba, tra hộ người khác thì hỏi trước, gửi phần luận chứ đừng gửi đường dẫn có chứa thông tin của họ.