Tra số của người khác: ranh giới nên giữ và cái bẫy khi đánh giá người

Tra số của chính mình thì đơn giản: bạn có dữ liệu, bạn đọc kết quả, bạn quyết. Nhưng rất nhiều lượt tra thực ra là tra số của người khác — số của đối tác, của người mới quen, của nhân viên sắp tuyển, của người bán hàng vừa nhắn tin.

Chỗ này có mấy ranh giới nên giữ, và một cái bẫy về cách nghĩ mà ít ai nói tới.

Ba tình huống khác nhau

1. Tra số của mình — không có vấn đề gì.
2. Tra hộ khi người ta nhờ — họ đưa số và muốn biết; cũng không sao.
3. Tra số của người khác mà họ không biết — đây là chỗ cần dừng lại nghĩ.

Vì sao tình huống thứ ba đáng cân

• Bạn đang dùng thông tin của người ta cho việc họ không biết và không đồng ý.
• Kết quả sẽ ảnh hưởng tới cách bạn đối xử với họ, dù họ chẳng làm gì cả.
• Bạn có thể nói ra với người thứ ba — và lúc đó nó thành lời bàn sau lưng.
• Chính bạn cũng không muốn ai đó luận về mình theo cách đó mà mình không biết.

Cái bẫy: đánh giá người qua con số

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Số điện thoại và biển số phần lớn do hoàn cảnh quyết định: nhà mạng cấp, cơ quan cấp, hoặc người trước để lại. Rất nhiều người không chọn được số của mình, và cũng không quan tâm tới chuyện đó.

Nên một kết quả tra về số của ai đó không nói lên điều gì về con người họ — về năng lực, về tính cách, hay về việc có nên làm ăn với họ hay không.

Tuyển người, chọn đối tác

Nếu bạn đang cân nhắc thuê ai hoặc hợp tác với ai, có rất nhiều thứ nói lên nhiều hơn một con số:

1. Họ đã làm gì, và làm ra sao.
2. Người từng làm việc cùng nói gì.
3. Cách họ trả lời khi có vấn đề — đây là phép thử tốt nhất.
4. Giấy tờ, hợp đồng và cam kết cụ thể.

Loại một người vì con số của họ là bỏ qua bốn thứ trên — và đó là một quyết định dở theo bất cứ thước đo nào.

Khi số đó nhắn tin cho bạn

Với số lạ gọi hoặc nhắn, điều đáng tra không phải là con số theo nghĩa cát hung, mà là những thứ kiểm chứng được:

• Số đó có bị nhiều người báo là quấy rối hoặc lừa đảo không.
• Tên tài khoản nhận tiền có trùng với người đang nói chuyện không.
• Họ có địa chỉ, có nơi làm việc kiểm được không.
• Nội dung có gấp gáp bất thường không.

Mấy điều này bảo vệ bạn thật sự, còn việc số đó "đẹp" hay "xấu" thì không cho biết người gọi có đáng tin hay không.

Khi bạn tra hộ người khác

1. Hỏi rõ họ muốn biết gì trước khi tra.
2. Nói cả phần không chắc — các bảng tính khác nhau và cho kết quả khác nhau.
3. Đừng thêm phần doạ, dù để cho có trọng lượng.
4. Đừng kể lại cho người thứ ba, kể cả khi họ không dặn.

Giữ thông tin cho gọn

Nếu bạn lưu số của nhiều người — bán hàng, làm dịch vụ — thì đó là dữ liệu của họ chứ không phải của bạn. Giữ ở chỗ an toàn, đừng chia sẻ danh bạ cho bên khác, và đừng dùng vào việc ngoài mục đích ban đầu.

Đây vừa là chuyện đúng sai, vừa là chuyện giữ khách: người ta nhận ra ngay khi số của mình bị chuyền tay.

Khi ai đó luận về số của bạn

Nghe thì cứ nghe, nhưng nhớ rằng phần lớn số của bạn là do hoàn cảnh. Nếu lời luận đó làm bạn khó chịu hoặc làm bạn tính chuyện đổi số chỉ vì nó, thì cân lại cái giá thật của việc đổi — thời gian, rủi ro tài khoản, và công báo lại cho mọi người.

Trong nhà và trong họ

Tra số của người thân thì nhẹ nhàng hơn, nhưng vẫn nên hỏi trước — nhất là khi bạn định nói kết quả ra giữa đám đông.

• Hỏi trước khi tra: "con tra thử số của bác nhé?"
• Nói riêng nếu kết quả có phần không hay.
• Đừng dùng kết quả để thuyết phục người ta làm việc gì đó.
• Trẻ con thì đừng tra rồi kể lại trước mặt chúng.

Khi kết quả thành lý do phân biệt

Nếu trong một nhóm — công ty, hội nhóm, khu phố — bắt đầu có chuyện người này được ưu ái hơn người kia vì con số, thì đó không còn là chuyện tra cứu nữa. Nó thành chuyện đối xử với nhau, và người chịu thiệt thường không có cách nào cãi.

Ai nhận ra chuyện đó thì nói sớm, và nói về nguyên tắc chung chứ đừng nói về một trường hợp cụ thể.

Người làm nghề tra hộ

Nếu bạn nhận tra cho khách thì mấy nguyên tắc dưới đây vừa giữ nghề vừa giữ khách:

1. Chỉ tra khi chính chủ nhờ, hoặc người nhờ có lý do chính đáng và nói rõ.
2. Không lưu số khách lâu hơn mức cần thiết cho công việc.
3. Không nhận tra để đánh giá người thứ ba — tuyển dụng, đối tác, chuyện riêng của người khác.
4. Nói rõ giới hạn của phương pháp mình dùng, và rằng các bảng khác nhau cho kết quả khác nhau.

Điều thứ ba là chỗ nhiều người ngại từ chối vì mất khách. Nhưng nhận làm thì bạn thành một mắt xích trong việc người ta bị đánh giá sau lưng — và khi chuyện vỡ ra thì tên bạn nằm trong đó.

Ba điều gọn lại

1. Số phần lớn do hoàn cảnh cấp, nên nó không nói gì về con người.
2. Tra số người khác mà họ không biết là chỗ nên dừng lại nghĩ.
3. Với số lạ thì tra thứ kiểm chứng được: cảnh báo lừa đảo, tên tài khoản, địa chỉ.